• Đại cương về khoáng chất

Khoáng chất là những yếu tố cần thiết cho sức khoẻ con người. Các khoáng chất được dùng dưới dạng dược phẩm nhằm bổ sung cho cơ thể khi không được cung cấp đầy đủ bởi thức ăn.

Khoáng chất có nhu cầu lượng > 100 mg/ngày như Ca, Fe, P, Cl,... gọi là khoáng đa lượng. Khoáng chất có nhu cầu < 100 mg/ngày như Se, Zn, Mn,... gọi là khoáng vi lượng hay vi chất dinh dưỡng

• Vai trò của khoáng chất

Khoáng chất cung cấp giúp điều chỉnh các rối loạn do thiếu yếu tố xúc tác các phản ứng chuyển hóa, từ đó điều chỉnh thể trạng của cơ thể, chức năng.

Các khoáng chất cũng có sự ưu tiên hướng vào các cơ quan và chức năng khác nhau, cũng cần có sự kết hợp để đạt được kết quả mong muốn.

-   Da: S, Se, Zn,

-   Tiêu hóa: Ni - Co

-   Cơ co giật: K, Ca, Mg

-   Hệ thần kinh thực vật: loạn trương lực, co giật: P, Mg, Mn – Co

Các khoáng chất cũng có ưu tiên ảnh hưởng đến các quá trình xảy ra trong cơ thể:

• Chuyển hóa glucid, protein: Cr
• Chống oxy hóa: Cu, Se, Zn
• Cân bằng acid - base: Cl, K, Na

Khoáng chất giúp cải thiện các tình trạng của cơ thể:

• Suy nhược: Cu - Au – Ag
• Thiếu máu: Co, Cu, Fe
• Nhiễm trùng: Bi, Cu, Cu - Au - Ag, Mn - Cu, Mn - Cu – Co
• Dị ứng: Mn

Bảng 5.3 Chức năng và nhu cầu khoáng chất

• Nguyên nhân thiếu khoáng chất

- Chế độ ăn: kém phong phú, ít dinh dưỡng, người bị suy dinh dưỡng, chế độ ăn không cân đối, ăn kiêng.

- Rối loạn hấp thu ở đường tiêu hóa: tiêu chảy, tắc mật, loét dạ dày - tá tràng.

- Do nguồn nước và đất của địa phương: vùng núi đá vôi gây thừa calci nhưng lại thiếu iod do chất này bị cản trở hấp thu khi đưa cùng calci.  Thiếu iod và fluor thấp gây bệnh bướu cổ địa phương, dễ bị sâu răng.

- Người cao tuổi chức năng hệ tiêu hóa giảm: giảm tiết mật, dịch tụy, cơ chế hấp thu tích cực qua niêm mạc ruột nên thiếu khoáng chất.

- Nhu cầu cơ thể tăng nhưng không được cung cấp đủ: phụ nữ có thai, cho con bú, bệnh nhân trong thời kỳ mới ốm dậy...

- Bệnh nhân được cung cấp dinh dưỡng nhân tạo hoàn toàn bằng đưòng tiêm truyền nên

các chất dinh dưõng được đưa vào chỉ đơn thuần là hợp phần cung cấp protid, glucid, lipid có độ tinh khiết cao do đòi hỏi của đưòng đưa thuốc nên không có khoáng chất. Trong trường hợp này phải đưa vào cả vitamin và khoáng chất.

- Thiếu do tương tác thuốc: thừa Mo gây thải Cu; thừa Zn gây cản trở hấp thu và sử dụng Cu và Fe.

• Nguyên nhân thừa khoáng chất

Hậu quả nghiêm trọng hơn thừa vitamin vì phạm vi điều trị của các chất này hẹp. Thừa Fe gây ngộ độc Fe ở trẻ dưới 5 tuổi khá phổ biến do uống quá liều dẫn đến tử vong.

Thừa iod khi dùng liều trên 6 mg/ngày gây ức chế hoạt động của tuyến giáp, nhược năng giáp trạng. Người mẹ mang thai bổ sung iod không hợp lý gây thừa iod thì hậu quả xảy ra đối với thai nhi: nhược năng giáp, sinh ra trẻ bị đần độn như khi thiếu chất này, phì đại tuyến giáp bẩm sinh.

Lê Thị Ngọc Bích- Khoa dược