​

Tiêu chảy là tình trạng rất phổ biến ở cả người lớn và trẻ em, dễ xuất hiện vào mùa hè. Bệnh tiêu chảy có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân phổ biến như: Nhiễm virus (Rotavirus), nhiễm khuẩn đường ruột, vệ sinh kém, rối loạn vi sinh đường ruột, không hấp thu đường, ngộ độc thực phẩm, hội chứng ruột kích thích, viêm đại tràng,..

1.Tiêu chảy là bệnh gì?

Bệnh tiêu chảy là tình trạng tăng tần suất đi ngoài ra phân lỏng. Tiêu chảy chức năng là tình trạng đi ngoài phân lỏng mà không có triệu chứng đau bụng hoặc khó chịu ở bụng. Tiêu chảy được đặc trưng bởi tình trạng đi phân lỏng từ 3 lần trở lên trong một ngày.

2. Phân loại và mức độ tiêu chảy:

Dựa vào thời gian diễn tiến, tiêu chảy được chia làm 3 loại: tiêu chảy cấp (kéo dài dưới 2 tuần), tiêu chảy bán cấp (kéo dài từ 2 đến 4 tuần), tiêu chảy mạn (kéo dài trên 4 tuần).

Mức độ tiêu chảy có thể được chia làm 3 loại: nhẹ (khi tiêu chảy từ 3 lần trở lên trong ngày đôi khi kèm khó chịu ở bụng), trung bình (khi tiêu chảy từ 3 lần trở lên trong ngày kèm đau bụng và khát nước), nặng (khi tiêu chảy từ 3 lần trở lên trong ngày kèm đau bụng nhiều, khát nước, buồn nôn và mệt mỏi).

3. Nguyên nhân gây tiêu chảy

Bệnh tiêu chảy có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như:

+ Virus: Các loại virus có thể gây tiêu chảy bao gồm virus Norwalk, cytomegalovirus và hepatitis. Rotavirus là một nguyên nhân phổ biến của tiêu chảy cấp ở trẻ em, còn người lớn là norovirus.

+ Vi khuẩn và ký sinh trùng: Thực phẩm hoặc nước bị ô nhiễm có thể truyền vi khuẩn và ký sinh trùng vào cơ thể. Khi đi du lịch ở các nước đang phát triển, tiêu chảy do vi khuẩn và ký sinh trùng thường được gọi là tiêu chảy do du lịch. Clostridium difficile là một loại vi khuẩn khác có thể gây nhiễm trùng nghiêm trọng gây tiêu chảy, và nó có thể xảy ra sau một đợt điều trị bằng thuốc kháng sinh hoặc trong khi đang điều trị tại bệnh viện.

+ Thuốc: Nhiều loại thuốc, như kháng sinh, có thể gây tiêu chảy. Thuốc kháng sinh tiêu diệt cả vi khuẩn tốt và xấu, có thể làm xáo trộn sự cân bằng tự nhiên của vi khuẩn trong ruột. Các loại thuốc khác gây tiêu chảy như thuốc ung thư và antacid có magie, thuốc nhuận tràng, metformin, colchicin, misoprostol, auranofin (muối vàng),…

+ Không dung nạp Lactose: Lactose là một loại đường được tìm thấy trong sữa và các sản phẩm từ sữa khác. Những người gặp vấn đề trong việc tiêu hóa đường sữa bị tiêu chảy sau khi ăn các sản phẩm từ sữa. Không dung nạp Lactose có thể tăng theo tuổi tác vì mức độ enzyme giúp tiêu hóa đường sữa bị giảm từ khi còn nhỏ.

+ Chất ngọt nhân tạo: Sorbitol và mannitol - chất làm ngọt nhân tạo có trong kẹo cao su và các sản phẩm không đường khác - có thể gây tiêu chảy ở một số người khỏe mạnh.

+ Một số bệnh lý như hội chứng ruột kích thích, viêm đại tràng, khối u ở tụy, bệnh Crohn,…

4. Triệu chứng bệnh tiêu chảy

Triệu chứng cơ năng của bệnh tiêu chảy cấp:

+ Đau bụng: Đau bụng vùng quanh rốn, đau quặn cơn, mỗi cơn đau có thể kéo dài 2-3 phút

+ Buồn nôn: Cảm giác buồn nôn

+ Nôn: Có thể gặp triệu chứng nôn ra thức ăn, nôn số lượng có thể ít hoặc nhiều

+ Sốt cao: từ 38,3°C trở lên

+ Tiêu chảy: Số lần ≥ 3 lần/ngày; phân có thể lỏng hoặc tóe nước, cũng có một số trường hợp có phân có lẫn máu, tùy loại nguyên nhân có thể phân có màu trắng

+ Khát nước : Bệnh nhân có biểu hiện khát nước nếu số lượng nước mất nhiều.

Bảng 1: Dấu hiệu lâm sàng thay đổi tùy theo mức độ mất nước

Tiêu chảy mạn: Dấu hiệu và triệu chứng của tiêu chảy mạn có thể tương tự như tiêu chảy cấp nhưng thời gian kéo dài hơn (từ 4 tuần trở lên). Bệnh nhân có thể sụt cân hoặc suy nhược. Tình trạng mất nước có thể quan sát với dấu hiệu và triệu chứng tương tự như tiêu chảy cấp.

5. Hậu quả của tiêu chảy

Tiêu chảy, nếu không được xử lý kịp thời và đúng cách, có thể dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt là mất nước và mất cân bằng điện giải. Mất nước nặng có thể gây ra các vấn đề như suy thận, trụy mạch, thậm chí tử vong. Ngoài ra, tiêu chảy kéo dài còn có thể gây suy dinh dưỡng, ảnh hưởng đến chức năng não bộ, đặc biệt ở trẻ em.

6. Chẩn đoán bệnh tiêu chảy

Bác sĩ sẽ dựa vào các triệu chứng lâm sàng, tiền sử bệnh, khám thực thể để chần đoán bệnh. Tiêu chảy được chẩn đoán khi có các triệu chứng như đi ngoài phân lỏng hoặc toàn nước trên 3 lần/ngày, kèm theo đau bụng, buồn nôn, nôn, và mệt mỏi. Ngoài ra, các dấu hiệu mất nước như da khô, khát nước, tiểu ít cũng là những yếu tố cần được xem xét.

Ngoài ra bác sĩ có thể chỉ định một số xét nghiệm như:

+ Xét nghiệm phân: Để tìm vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng gây bệnh.

+ Xét nghiệm máu: Để đánh giá tình trạng mất nước, mất cân bằng điện giải và tìm nguyên nhân khác.

+ Nội soi trực tràng: Trong một số trường hợp, nội soi có thể được thực hiện để kiểm tra trực tràng và đại tràng.

7. Phòng ngừa bệnh tiêu chảy bằng cách nào?

Bệnh tiêu chảy dễ lây lan, biến chứng nguy hiểm, nhưng bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng một số biện pháp:

+ Tăng cường vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường

+ Bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm

+ Bảo vệ nguồn nước và dùng nước sạch

+ Xử trí đúng cách khi có người bị tiêu chảy cấp

Ngoài ra, vaccin cũng là phương pháp phòng ngừa một số bệnh nhiễm trùng gây tiêu chảy, đặt biệt là trẻ nhỏ. Vaccin ngừa rotavirus, thương hàn, tả được khuyến cáo dùng cho trẻ em và những người có nguy cơ, đặc biệt sinh sống trong hay đi đến vùng dịch tễ bệnh.

Phan Thị Ngọc Huyền – Khoa Dược.